CSIR-NCL पुण्याच्या DME नवकल्पनेमुळे घरगुती स्वयंपाकासाठी इंधन क्षेत्रात क्रांती येण्याचा मार्ग
CSIR-राष्ट्रीय रासायनिक प्रयोगशाळा (NCL), पुणे येथे विकसित करण्यात आलेल्या DME (Dimethyl Ether) या नवकल्पनेमुळे भारताच्या घरगुती स्वयंपाकासाठी वापरल्या जाणार्या इंधनाच्या क्षेत्रात महत्त्वपूर्ण क्रांती होण्याची शक्यता आहे. हा DME एलपीजीचा स्वच्छ आणि कमी आयातक्षम पर्याय म्हणून काम करणार आहे, ज्यामुळे घरगुती स्वयंपाक इंधनाचा खर्च कमी होईल आणि पर्यावरणीय प्रदूषणही कमी होईल.
घटना काय?
CSIR-NCL पुण्याच्या प्रयोगशाळेत सध्या DME च्या संशोधनावर लक्ष केंद्रित केले आहे. या इंधनाची रासायनिक रचना एलपीजीपेक्षा वेगळी असून त्याचा प्रदूषण कमी करणारा परिणाम आहे. यासाठी नवीन तंत्रज्ञान विकसित करून DME ला एलपीजीशी मिसळून वापरण्याचा प्रकल्प राबविला जात आहे, ज्यामुळे स्वच्छ ऊर्जा वापर वृद्धिंगत होईल.
कुणाचा सहभाग?
यात CSIR-NCL वैज्ञानिक टीमसोबतच आरोग्य मंत्रालय, ऊर्जा मंत्रालय आणि पर्यावरण मंत्रालय यांचा सक्रिय सहभाग आहे. तसेच, दळणवळण कंपन्या आणि ऊर्जा क्षेत्रातील खासगी कंपन्याही या प्रकल्पाचा भाग आहेत.
अधिकृत निवेदन
CSIR-NCL पुण्याच्या संचालकांनी सांगितले की, “DME हे स्वच्छ, सुरक्षित आणि टिकाऊ इंधन आहे. यामुळे भारताच्या एलपीजी आयातावरचा अवलंबित्व कमी होईल आणि पर्यावरणीय जबाबदारीही बजावता येईल. लवकरच या नवकल्पनेची व्यावसायिक निर्मितीकडे वाटचाल सुरू होईल.”
पुष्टी-शुद्द आकडे
- राष्ट्रीय ऊर्जा शास्त्र संस्थेच्या आकडेवारीनुसार घरगुती एलपीजी मागणीत दरवर्षी ८-१०% वाढ होत आहे.
- २०२३-२४ मध्ये भारताने सुमारे २० लाख टन एलपीजी आयात केला आहे ज्यामुळे आर्थिक भार वाढला आहे.
- DME च्या संभाव्य वापराने एलपीजी आयातात १५% पर्यंत कपात होण्याची अपेक्षा आहे.
तात्काळ परिणाम व प्रतिक्रीया
- सरकारने नवकल्पनेचा स्वागत केला असून स्वच्छ ऊर्जा वापर वाढवण्यासाठी धोरणात्मक निर्णय घेण्याची तयारी दर्शविली आहे.
- विरोधकांनी या योजनेवर सकारात्मक प्रतिक्रिया दिल्या आणि पर्यावरण संरक्षणाच्या दृष्टीने त्याचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे.
- ऊर्जा तज्ज्ञांनी DME चे फायदे व जोखमींचा अभ्यास करून व्यावसायिक अंमलबजावणीवर भर देण्याचे आवाहन केले आहे.
पुढे काय?
CSIR-NCL पुणे येत्या सहा महिन्यांत DME चा लहान प्रमाणात व्यावसायिक उत्पादन सुरू करण्याचा मानस ठेवत आहे. त्यानंतर मोठ्या प्रमाणावर वापर वाढवण्यासाठी सरकारी आणि खासगी क्षेत्रांसोबत भागीदारी वाढविण्याचे नियोजन आहे. ऊर्जा मंत्रालयाने आगामी वर्षात DME वापरासाठी धोरणात्मक मार्गदर्शक तत्त्वे तयार करण्याचा निश्चय केला आहे.
About The Author
